Over geluk hebben en gelukkig zijn


Geluk en (on)gelukkigheid

Door Helmke Sciarone

Hebben

Ik heb geluk dat ik hier geboren ben. In Nederland. In deze omstandigheden. Geen oorlog. Redelijke welvaart. Geen extreem natuurgeweld. Vrijheid van denken en doen. Da’s geluk hebben. En je kan meer geluk hebben. Het geluk dat je geen erfelijke aanleg hebt voor een ziekte. Het geluk dat in je hersenen voldoende serotonine (in de volksmond geluksstofje) afgegeven wordt. Dat je geboren wordt met een uitzonderlijk talent, voor muziek, talen, wiskunde. Hoewel dat geen garantie is op gelukkigheid.


Ik heb een vriendin die zegt dat ze altijd geluk heeft, alsof er een engeltje op haar schouder zit. Of is het haar perspectief op het leven dat zo’n positief gevoel oproept? Ik ken ook iemand die zegt dat hij altijd pech heeft en van niemand een kans krijgt, alsof hij een vloek met zich meedraagt. Of is dat zijn perspectief op het leven dat zo’n negatief gevoel oproept? Ongeluk hebben. Pech. Noodlot, de Griekse tragedie staat er bol van. De lijdende mens die door al dan niet (schuldig) handelen het leed op zich laadt.


Sommige dingen overkomen je. In mijn coachingsgesprekken ga ik daar van uit, dat er ongelukkige omstandigheden zijn die jou als persoon onderuit kunnen halen en dat deze buiten je invloedssfeer liggen. Hoe je ermee omgaat, dat ligt wel (enigszins) binnen je invloed.


Volgens de cognitieve gedragstherapie is het je dwingende gedachtegang die bepaalt hoe je tegen een situatie aankijkt. Stel, je denkt: ‘in mijn werk moet ik alles goed doen, anders faal ik’. Moet. Alles. Falen. Wat een druk zal dat geven, wat een gepieker. Wat een rotgevoel.


Hoe kan je er anders mee omgaan? Door jezelf vragen te stellen: Is het haalbaar wat ik nastreef? Is het realistisch? Klopt het? Wie zegt dat het moet? Is het echt falen als ik een keer een fout(je) maak? Mag het ook iets minder goed? Het vergt oefening, maar door deze gedachten minder eisend en dwingend te maken, ontstaat er vriendelijkheid naar jezelf. Zou er dan ook ruimte komen voor het ervaren van geluk?

Zijn

Elk individu ervaart de dingen op zijn hoogstpersoonlijke wijze. Net als gelukkig zijn, het is zo uniek, bijzonder en persoonlijk dat het onmogelijk is om er een algemene beschrijving van te geven. Bovendien ben ik bang dat een geluksgevoel verdwijnt zodra je erover schrijft. Maar ik ga een poging wagen.


Hoe weet je dat je gelukkig bent? Waaraan merk je het? Hoe lang duurt het? Wanneer? Waar? Bij wie? Wat geeft je het gevoel van gelukkig-zijn? Ik heb het aan een paar collega’s en vrienden gevraagd. Hieronder een greep uit hun reacties:


  • Wat is het verschil tussen gelukkig zijn en tevreden zijn?
  • De kleine dingetjes die ik onderweg zie en ruik. Die me optillen uit de sleur.
  • Denken over wat er allemaal kan gebeuren (de ‘beren’), zit mijn geluksgevoel in de weg.
  • De andere kant kennen (ongelukkig-zijn) maakt dat je bewuster een geluksgevoel ervaart.
  • Onbezorgd/ geen verantwoordelijkheid/ spontaan, dat is gelukkig zijn.
  • Als je rekening moet houden met anderen/ verantwoordelijk bent voor anderen/ je opofferen, dan ben je minder gelukkig.
  • Ik ben gelukkig als mijn kind gelukkig is.
  • Gelukkig-zijn is niet statisch. Voor je het weet, is het voorbij.
  • Genieten van iets uit de omgeving. Opgenomen worden in het moment
  • Ik ben verliefd. En hij op mij. Ik ben zo afschuwelijk gelukkig.
  • Geluk voel je, door je hele lichaam, met al je zintuigen, de hele omgeving wordt erin meegenomen.
  • Als ik muziek luister, dan spat ik uit elkaar van geluk.
  • Als ik mijn geluksgevoel langer wil vasthouden, is het weg.
  • Ontroering is een geluksgevoel. Blij verrast worden. Verwondering. Vertedering.
  • Ik zag een pas uit het ei gekomen vogeltje bij ons op de vlonder liggen, een zacht, donzig pluizenbolletje. Het gaf me een warm, vertederend gevoel.
  • Waarom moeten we altijd gelukkig zijn? Wat is er mis met tevreden zijn?
  • Waar ik gelukkig van word? De knop van een stokroos die openbarst. De verrassing. “Kijk, hij wordt donkerroze!”
  • Paard poetsen. De geur van stro, zijn zacht tevreden gebries.
  • Aanschaf van nieuwe laarzen, ze zitten als gegoten. Zo mooi en nog afgeprijsd ook.
  • Die scroppino van laatst, zo heerlijk, romig met een fris zuurtje. Ik wil nog zo’n glas.

In de antwoorden vallen mij een aantal zaken op. Dat er geen tijdselement meespeelt, het is hier en het is nu. Hoe zintuiglijk geluk ervaren wordt (smaak, geur, akoestisch, visueel, lijflijk). Dat het subjectieve met de omgeving versmelt en als laatste de directheid van de ervaring. Alsof tussen de waarnemer en de omgeving die waargenomen wordt, geen ruis (beren op de weg, kritisch stemmetje in je hoofd) bestaat.