Kopwerk en Inclusief

Nog ruim voor het begrip ‘Passend Onderwijs’ gemeengoed werd, was dit al één van de pijlers van Kopwerk. We noemden het toen ‘Inclusief Onderwijs’. De gedachte dat we niemand mogen buitensluiten, dat iedereen mag meedoen, is gemeengoed in onderwijsland. Je komt het in bijna alle schoolgidsen van Nederlandse scholen tegen. Wie kan hiertegen zijn? De uitwerking in de praktijk is echter wel ‘een dingetje’. Dit komt door het verwarren van de begrippen ‘gelijk’ en ‘gelijkwaardig’. Mensen zijn niet gelijk aan elkaar, maar wel gelijkwaardig aan elkaar.

Door Maurice de Graaf

Inclusief denken

In breder perspectief is inclusief onderwijs een afgeleide van ‘Inclusief Denken’. Het inclusief denken is een fenomeen dat bij veel (wereld)religies en filosofische stromingen is terug te vinden. Heel expliciet is dit begrip besproken door Feitse Boerwinkel in zijn handzame boekje: ‘Inclusief denken. Een andere tijd vraagt een ander denken’ uit 1966. Ook nu nog een zeer lezenswaardig werkje. We laten nu Feitse zelf even aan het woord met betrekking tot inclusief denken:


‘Tegenover het oude antagonistische denken zou ik als adequaat antwoord op de totaal veranderde situatie willen stellen: een nieuw, een inclusief denken. Daaronder versta ik een denken, dat er principieel van uitgaat dat mijn heil (geluk, leven, welvaart) niet verkregen wordt ten koste van of zonder de ander, maar dat het alleen verkregen kan worden als ik tegelijk het heil van de ander beoog en bevorder.’


Dit is een compromisloze opstelling die nogal wat vraagt…

Rob Franke, New York en New Haven (de opmaat)

Aan het einde van de vorige eeuw, zeg maar tijdens ‘de geboorte van Kopwerk’ had zoals boven is gesteld het inclusief denken, inclusief onderwijs al postgevat in de hoofden van een aantal kopstukken van Kopwerk. De vraag was echter hoe dan? Het Nederlandse onderwijs is erg gefragmenteerd. Er is nog net niet voor elk probleem een eigen school, maar toch…

Kinderen worden geboren en vormen een groep. Gedurende hun onderwijsloopbaan worden ze uitgesplitst in afzonderlijke groepen. Na het onderwijs komen deze groepen weer bij elkaar in dezelfde maatschappij. Enigszins gechargeerd, maar af en toe uitvergroten om zaken helder te krijgen, is niet verkeerd…


Wellicht is er elders ‘good practice’? Toen kwamen ‘The founding fathers’ van Kopwerk in contact met Rob Franke. Rob was warm voorstander van ‘Inclusief Onderwijs’ en organiseerde studiereizen naar landen waar inclusief onderwijs werd gegeven om zo voorbeelden te kunnen bekijken. Dit leek Kopwerk ook wel iets. De rente was iets hoger dan nu, dus financieel kon het toen ook nog toe. Kortom de complete directies van (bijna) alle Kopwerkscholen stapten in het vliegtuig naar de Verenigde Staten. Doel: bestuderen van inclusief onderwijs, teambuilding en sightseeing in New York!

Rob Franke, New York en New Haven (de reis)

Na een korte nacht, zeer vroeg in de ochtend onderweg naar Schiphol. Na een pittige vliegreis aankomst in New York met nog een groot deel van de dag voor ons. Snel de bagage in een hotel gedumpt en New York in. Sightseeing langs The Statute of Liberty, the Empire State Building, the Brooklyn Bridge en het indrukwekkende Ground Zero. Er is toen een plechtige afspraak gemaakt: ‘Alles wat gebeurd is in New York, blijft in New York’, dus verder kan ik hier niet op ingaan. Dat zou Thea me ook niet in dank afnemen.


Na New York vertrokken we naar New Haven in Connecticut, bekend door de beroemde Yale Universiteit. Vanuit New Haven bezochten we diverse scholen in de omgeving. Hier zagen we ‘inclusief onderwijs’ in praktijk. Wat opviel was de enorme diversiteit in aanpak. Puur klassikaal onderwijs met in de klas een leerling in een rolstoel, waar permanent een verpleegster naast zat, maar daarnaast ook zeer gedifferentieerde aanpak om jaloers op te worden. Verder naast de ronkende superlatieven waar Amerikanen soms het patent op lijken te hebben, het nuchtere ‘It’s the law’. De uitdrukking ‘It’s the law’ hield in ‘Je kunt je wel druk maken over de inhoud, maar dat heeft geen zin. Het staat in de wet, dus discussie haalt niets uit’. Vergelijkbaar met ‘De cirkel van invloed’ en ‘De cirkel van betrokkenheid’ van Stephen Covey. Wel louterend voor iemand die snel een mening over zaken heeft en ook de eigen mening graag wil uitdragen.

Maurice de Graaff
'Kopwerker in hart en nier
en'

Conclusie

In hoeverre zijn de drie bovengenoemde doelen nu gehaald? In mijn beleving volledig. Ik had vanaf dat moment een dynamisch beeld van inclusief onderwijs en dat is bijzonder nuttig gebleken. Daarnaast heeft de teambuilding werkelijk effect gehad. Ik was vanaf dat moment (en nu nog steeds) Kopwerker in hart en nieren. En als we het dan toch over Inclusief hebben mag je dat ook Kopwerk/Schooltijer noemen. En sightseeing New York? Meer dan, maar daar mag ik niets over zeggen. Immers: ‘Alles wat gebeurd is in New York, blijft in New York’.