Column door Jan Bot

Zeg nou Zelf

(Het ontwikkelen van levenskunst)

Misschien hoor jij ook regelmatig dat ‘we moeten werken aan onszelf.’ Zelfcreatie en zelfontplooiing zijn inmiddels modewoorden geworden. Maar over welk ‘zelf’ hebben we het dan? En als het zo is dat we onszelf in model kunnen werken, hoe voorkomen we dan dat al dat harde werken ontaardt in een te groot ego? Stevige kost voor een column. Het wordt misschien even doorbijten…

Van de werkelijkheid naar mijn werkelijkheid

De oude Grieken gingen ervan uit dat er een soort goddelijke menselijke blauwdruk was. Het was de taak van de mens die essentiële waarheid tijdens zijn of haar leven te ontdekken, bijvoorbeeld door reflectie of meditatie. Die gedachte bleef tot de komst van de wetenschap in de zeventiende eeuw dominant. Tijdens de verlichting verandert het beeld ingrijpend. De mens wordt individu in de groep. Aan het ‘zelf’ wordt meer en meer autonomie toegedicht. Zelfkennis is niet langer het resultaat van zelfinkeer en het vinden van innerlijke waarheid - dus van iets vinden wat ligt te wachten - maar wordt meer en meer gezien als individueel proces van zelfcreatie.


We gebruiken daarbij symbolen en taal om tot beschrijving van onszelf te komen. De mens creëert op basis van zijn kennis en ervaring zijn werkelijkheid. Natuurlijk wordt die werkelijkheid steeds beïnvloed door de sociale omgeving. Om het nog wat lastiger te maken. Sommige psychologen denken dat ieder mens verschillende ‘zelven’ heeft die samen ook een intern gesprek voeren. Dat is voer voor een diepzinnig gesprek en niet voor hier.


Consequenties en risico’s

Wanneer het niet gaat om het vinden van je ware zelf op grond van een innerlijke waarheid, maar het streven is om in alle vrijheid van je leven een kunstwerk te maken, dan zullen we daarbij moeten accepteren dat dat alleen maar kan door de regels, codes en wetten van onze samenleving te accepteren. Het is dus altijd vrijheid in gebondenheid. Niet iedereen snapt helaas dat het schadelijk is om je zelf te creëren ten koste van anderen.


Dikke Ik

Hier hebben wij van het onderwijs een schone taak. Want anders krijgen we meer en meer een samenleving met onverschillige, lompe of zelfs gewelddadige mensen. Mensen die met nepnieuws en fout gedrag manipuleren en chanteren. We komen ze helaas in alle kringen tegen. In gemeenteraden en bestuurskamers, op scholen en in stadions, in het openbaar vervoer en op de weg. Het wordt tijd dat deze dikke ikken die complete handelingsvrijheid claimen gecorrigeerd worden en opnieuw leren dat samenleven met anderen ook plichten met zich meebrengt.


Platte Ik

Dan hebben we ook nog de zogenaamde platte ikken. Die zijn minder erg dan hun dikke broers of zusters, maar wel vaak ergerlijk. Het zijn de mensen die zonder enige kennis van zaken hun standpunt – het liefst via social media - de wereld in schreeuwen. Hier wordt zelfcreatie verward met zelfimportantie. De lege ikken maken dat veel mensen kiespijn niet kunnen onderdrukken als ze denken aan zelfcreatie. Helaas wordt onder het mom van zelfcreatie te vaak en te veel aan egotripperij en ‘zweverij’ gedaan. Waarom is dat zo jammer?


Ik kan het zelf, Ik kan het samen

Wat we van onszelf maken tijdens de levenslange zoektocht naar wie we zijn is zelfcreatie. Het is een besluit om de volle verantwoordelijkheid te nemen voor het welslagen van ons leven, door richtinggevende waarden te formuleren, onze talenten te ontwikkelen en onze bijdrage aan de wereld vorm te geven op basis van waar we van dromen en in geloven. Op basis van de doelstellingen die we gemaakt hebben. Daarbij realiseren we ons dat ik dat alleen maar samen kan.


Waar het leven voor bedoeld is…

Omdat onze tijd zit te springen om mensen die zowel moedig, authentiek, onderscheidend en flexibel als ook sociaal, open en verbindend durven zijn wordt het belang van zelfcreatie steeds groter. Van de Nobelprijswinnaar George Bernard Shaw is de uitspraak: “Het leven is niet bedoeld om je ‘zelf’ te vinden, maar om jezelf te creëren.” Ik hoor graag of je het wel of niet met deze spreuk eens bent.


Jan Bot