Dilemma van deze tijd: Omgaan met nieuws.

De term nepnieuws is trendy en wordt gebruikt om indirect het eigen perspectief te versterken en direct het perspectief van de ander te verzwakken. Het zaait twijfel en dat is voldoende om onrust te veroorzaken. Hoe leren we kinderen en onszelf in het omgaan met veranderende perspectieven? Het gaat om het gebruik van gezond verstand. Het was altijd al van belang maar nu meer dan ooit.


door Guus Geisen

Wat doe je als je je gezonde verstand gebruikt?

  1. Je verzamelt informatie, liefst zoveel mogelijk, je ordent deze informatie in hoofdzaken, je stelt jezelf een kritische vraag en stapt daarmee uit de situatie en kijkt van buiten naar binnen. Je verbindt de hoofdzaken in oorzaak-gevolg met elkaar en bedenkt welke veronderstellingen van jou en de ander in deze informatie een rol spelen. Als je voldoende verdieping hebt gerealiseerd trek je jouw conclusie en zet je jouw volgende stap. Dit is de uitgebreide route en het is de vraag of we deze vaak gebruiken. Meestal heb je de tijd immers niet om er zo grondig mee aan de slag te gaan.
  2. Je volgt je intuïtie. Je weet onbewust wat goed is hierin en je volgt je gevoel. Het is gebaseerd op onze patronen van jaren en een onverklaarbaar gevoel voor richting waarvan je geleerd hebt om erop te kunnen vertrouwen.
  3. Je gaat ermee aan de slag, je steekt je handen uit de mouwen en pakt aan en bekijkt of het werkt met elke stap die je zet. Je leert ervan tijdens de route en je ontdekt steeds meer over de hoofdzaken.

Lerende Organisatie

Het probleem is dat tegenwoordig, veel meer dan voorheen, gewerkt wordt vanuit polarisatie, van uitersten, van tegenstellingen en dat past niet in onze ontwikkelde cultuur van polderen. Voor ons als Nederlanders is het geen kwestie van zee tegenover land maar van mogelijkheden voor nieuwe kansen.
De Lerende Organisatie staat voor inclusief, voor holisme, voor het geheel en niet voor het ego van bepaalde onderdelen. De onderdelen maken wel deel uit van het geheel.

Wat werkt en wat ertoe doet

Recent is in de media veel aandacht voor de kwaliteit van het onderwijs. De inspectie heeft haar rapport over de staat van het onderwijs gegeven en een aantal zeer gewaardeerde professionals legt de nadruk op wetenschappelijk onderzoek dat aantoont wat werkt en wat niet. Paul Kirschner is een van de wetenschappers die flink aan de weg timmert met een publicatie over welke aanpak werkt en welke niet, gezien vanuit een wetenschappelijk perspectief. Nu wil ik geen van de standpunten duiden als nepnieuws maar ook niet geduid worden als een van de nieuwlichters die hun hobby tot werk hebben gepromoveerd. Hier hebben we behoefte aan gezond verstand. Het gaat niet alleen om wat werkt maar ook wat ertoe doet.

Nieuwe successen ontwikkelen

Deepak Chopra wordt door TIME-magazine gezien als een van de 100 meest invloedrijke mensen van deze tijd. In zijn holistisch perspectief probeert hij westerse wetenschappelijke kennis en oosterse filosofie met elkaar te verbinden. Hij constateert dat 0,01% van alles wat we in dit universum kunnen waarnemen verklaard kan worden vanuit de wetenschap (Wheatley, M. 2017. Pag. 207). Wat als we maar 0,01% van het onderwijs kunnen verklaren door wat werkt? Het onderwijs is een levend systeem en dat is onvoorspelbaar. Door te doen alsof het onderwijs voorspelbaar is en we het gedrag van kinderen kunnen voorspellen door te gebruiken wat werkt creëren we een illusie. Het grootste probleem zit echter in het creëren van de tegenstelling tussen wat werkt en de vernieuwing. Deze tegenstelling is de eigenlijke doodlopende weg. Het gaat erom dat we beide met elkaar verbinden en dat we leren van het gebruiken wat werkt om te leren wat kan werken in de toekomst. Successen uit het verleden geven echter geen garantie voor succes in de toekomst. Ze kunnen ons wel helpen om nieuwe successen te ontwikkelen.


Waar het om gaat is dat we nog meer kunnen leren van wat werkte in het verleden en wat kan gaan werken in de toekomst. Elke dag maken we fouten, we leren ervan en elke dag beginnen we weer opnieuw om het beter te doen dan voorheen. Het is de functie van leren dat we onze fouten (h)erkennen en niet herhalen.

Verlammend

De uitspraak dat geen enkel kind de dupe mag worden van experimenterend onderwijs is dodelijk voor vernieuwing. Natuurlijk zijn we het daarmee eens, geen enkel kind mag nadeel hebben van ons gebrek aan kwaliteit, aan onze zoektocht om het beter te doen dan voorheen. Maar als zo’n standpunt ons verlamt hebben we steeds meer behoefte aan een protocol dat ons helpt te voorkomen dat we aangesproken worden op ons gedrag. We hebben alles gedaan dat werkt en dus zijn we niet fout geweest, zijn we niet aansprakelijk voor het resultaat.


Kritische zelfdenkende mensen

Een van de belangrijkste opdrachten in deze tijd is kinderen leren omgaan met sociale media, met nepnieuws, met de snel veranderende wereld. Kinderen krijgen dagelijks zoveel nieuwe mogelijkheden dat ze de weg kwijtraken en dan is gevoeligheid voor polarisatie groot. Het ontwikkelen van gezond verstand kan op verschillende manieren zoals eerder geduid. Informatie verzamelen, ordenen, hoofdzaken duiden, verbinden, oorzaak-gevolg begrijpen en kritische vragen stellen kost tijd en energie en legt de basis voor kritische zelfdenkende mensen die in staat zijn om nepnieuws te onderscheiden. De 5 disciplines van de Lerende Organisatie zijn gericht op de ultieme emancipatie: het autonoom kunnen denken, voelen en handelen gericht op goed zorgen voor jezelf, de ander en de omgeving, gezien vanuit de delen en het geheel, altijd in samenhang.
<

Wheatley, M.,J. (2017)
Who do we choose to be?

Facing Reality Claiming Leadership Restoring Sanity

Oakland CA, Berret-Koehler Publishers,